97% upplifa eitt eða fleiri einkenni á breytingaskeiðinu
Umræðan um breytingaskeiðið hefur aukist mjög í Danmörku eftir að niðurstöður KISO Menopause Cohort Study (KISO Study) voru birtar nýlega. Ég býð þessa mikilvægu rannsókn svo innilega velkomna en hún er sú fyrsta um breytingaskeiðið á Norðurlöndum.
Kvinder I Sund Overgang vísar til umfangsmikils dansks rannsóknarverkefnis um breytingaskeið kvenna á aldrinum 45–59 ára. Alls tóku 153.800 konur þátt með því að svara spurningalista um tíðahring, hormónameðferð, lífsstílsþætti og upplifun af helstu einkennum breytingaskeiðsins. Niðurstöðurnar komu mörgum á óvart.
Danskar konur virðast fara fyrr á tíðahvörf en áður var talið, eða að meðaltali 52 ára.
Einkenni
Næstum allar konur eða 97% upplifa eitt eða fleiri einkenni á breytingaskeiðinu. 83% upplifa að minnsta kosti eitt einkenni sem er í meðallagi erfitt, alvarlegt eða mjög alvarlegt, og fleiri en fjórða hver kona, 28%, finnur fyrir sex eða fleiri einkennum.
Fleiri en helmingur eða 54% upplifa einkenni í meðallagi til alvarleg á fyrirtíðahvarfaskeiðinu (e. perimenopause).
Fimmta hver kona, eða 18%, hefur alvarlega einkennamynd snemma á eftirtíðahvarfaskeiðinu (e. early postmenopause; 1–8 ár eftir síðustu blæðingar).
Í seinni hluta eftirtíðahvarfaskeiðsins, meira en átta árum eftir síðustu blæðingar, er enn fimmta hver kona, 21%, með alvarleg eða mjög alvarleg einkenni.
Langtímarannsókn í 15 ár
Rannsóknin er svokölluð eftirfylgnirannsókn (e. follow-up study) og mun taka 15 ár að fá endanlegar niðurstöður um hvort og hvernig lífsstílsþættir og félagslegt umhverfi hafa áhrif á líðan kvenna á breytingaskeiðinu.
Það getur verið mismunandi hvernig konur í ólíkum löndum og menningarheimum upplifa einkenni og bregðast við þeim. En þótt hlutföllin kunni að vera breytileg milli þjóða dregur þessi viðamikla rannsókn fram áhugaverða mynd af líðan kvenna á breytingaskeiðinu – eitthvað sem sannarlega er þess virði að taka alvarlega og gefa frekari gaum, líka hér heima.
Gen M – afl í fræðslu og innsýn
Gen M (Generation Menopause) er breskt frumkvöðlafélag sem vinnur að því að gera breytingaskeiðið sýnilegt, skiljanlegt og viðurkennt sem eðlilegan hluta lífs kvenna.
Markmið Gen M er að skapa öryggi og traust með fræðslu og vöruvali, og þannig styrkja konur til að lifa sínu besta lífi í gegnum breytingaskeiðið.
Félagið byggir starf sitt á víðtækri innsýn og rannsóknum og hefur kortlagt 48 mismunandi einkenni breytingaskeiðsins til að varpa ljósi á hversu fjölbreytt áhrif þetta tímabil getur haft.
Algengustu einkenni þeirra 48 sem nefnd voru eru vel þekkt, svo sem hitakóf, svefnvandamál, þreyta og heilaþoka.
Enn fleiri einkenni
Önnur einkenni tengjum við kannski síður við breytingaskeiðið, til dæmis bólur, augnþurrk, brennandi munn (e. burning mouth syndrome), eymsli í brjóstum, uppþembu eða meltingartruflanir, þvagfærasýkingar, blöðrubólgu og fleira.
Mér er oft hugsað 10-15 ár aftur í tíman og til kvenna sem leituðu til mín með heilsu vandamál og einkenni sem ég var stundum kannski ekki nógu fljót að tengja við breytingaskeiðið. Á þessum árum, var ég, eins og flestir aðrir, ekki að gera mér almennilrga grein fyrir hversu viðamikil einkennamyndin er. Í mínum mörgum samtölum við konur voru all margar, sem taldar voru komnar yfir breytingaskeiðið, að upplifa veruleg einkenni og mjög margar að fá endurteknar blöðrubólgur eða þurrk í slímhúð í leggöngum og fleira í þeim dúr. Almennt var haldið að þegar blæðingarnar stöðvuðust værum við komnar yfir breytingaskeiðið. Við vitum betur í dag og erum mun meðvitaðri um að eftirtíðahvarfaskeiðiðinu fylgja fjölmörg og margvísleg einkenni sem geta skert heilsu og vellíðan kvenna í mörg ár.
Þó að ég tengdi ekki heildarmyndina eingöngu við estrorgenskort gat ég, þá, eins og í dag hjálpað mörgum konum með ráðleggingum um mataræði og markviss bætiefni og annað sem dró úr flestum af þessum einkennum. Ég lista ábendingarnar til úrlausna hér fyrir neðan.
Samkvæmt KISO-rannsókninni eru 38% kvenna á eftirtíðahvarfaskeiði (2–8 ár eftir síðustu blæðingar) með einmitt alvarleg einkenni á þessu svæði.
Þessi líkamlegu óþægindi geta haft neikvæð áhrif á lífsgæði, aukið streitu, truflað svefn og orku og haft áhrif á sjálfsmynd og náin sambönd. Breytingaskeiðið er ekki einfalt.
Estrogen og áhrif þess
Estrogenskortur á stóran þátt í mörgum einkennum breytingaskeiðsins enda hafa nánast allar frumur líkamans móttaka fyrir þessu hormóni.
Það vekur athygli að samkvæmt KISO eru 58% þeirra kvenna sem nota hormónauppbótarmeðferð (HRT) samt með einkenni í leg- og þvagrásarkerfinu.
Venjulega verndar estrogen slímhúðina og heldur bæði raka og sýrustigi í jafnvægi. Þegar framleiðslan fer að sveiflast og loks stöðvast, þynnist slímhúðin, verður þurr og viðkvæm fyrir ertingu og sýkingum.
Í slímhúð líkamans, þar á meðal í þvagrásar- og kynfærakerfinu, býr náttúruleg bakteríuflóra, sem huga þarf vel að, sem viðheldur réttu sýrustigi og verndar umhverfið gegn ertingu og sýkingum.
Hvað er til ráða?
Ég hef auðvitað öðlast ágæta innsýn í heim einkenna hjá konum á þessum árum í öllum þeim fjölda samtala sem ég hef átt við þær konur sem leitað hafa til mín í gegnum árin. Þær konur sem leita til mín nú eiga það flestar sammerkt að þær hafa mikinn og aukinn áhuga á að skilja betur hvað það er sem hefur þessi, oft óvelkomnu, áhrif á líkama þeirra og líf. Hér eru nokkrar ábendingar sem geta hjálpað til við að bæta og jafna ástand slímhúðar og þvagfærakerfis:
● Staðbundin estrogenmeðferð, t.d. Estrone stílar eða krem í leggöng (ráðfærðu þig við lækni).
● Probiotics (mjólkursýrugerlar) sérstaklega hannaðir fyrir slímhúðina, t.d. huemeno Me®.
● Sumar konur bregðast vel við að drekka trönuberjasafa (sykurlausan) eða taka inn trönuberja hylki eða mannose við byrjunareinkennum á þvagfærasýkingum.
● Næg vökvainntaka, drekka minnst tvo lítra af vatni á dag til að halda raka og „skola út“.
● Tæma blöðruna alveg, bíddu 10–20 sekúndur eftir að þér finnst þú vera búin, oft kemur þá meira þvag.
● Þvo viðkvæm svæði aðeins með volgu vatni eða mildri, ilmefnalausri sápu með réttu pH-gildi.
● Þurrka framanfrá og aftur til að koma í veg fyrir að bakteríur berist í þvag- og kynfærasvæði.
● Veldu náttúrulegan nærfatnað úr efnum sem „anda“, t.d. bómull, ull eða silki.
● Forðastu sleipiefni og getnaðarvarnir með ilmefnum eða spermicide; veldu frekar pH-hlutlaus sleipiefni með hyalúronsýru.
● Takmarkaðu sykurneyslu, sem getur haft áhrif á sýrustig og bakteríuflóru og aukið líkur á sveppasýkingum.
● Omega-3 fiskiolía af góðum gæðum nærir slímhúðina og hafþyrnisolía (omega-7) getur aukið raka.
● Styrktu grindarbotnsvöðvana – reglulegar æfingar draga úr líkum á blöðrusigi og bæta vöðvastyrk almennt.
Heimild: KISO Menopause Study, 2024
